Pazar, Ekim 2, 2022
Ana SayfaGeziYorumDijital GeziAhlat Selçuklu Mezarlığı

Ahlat Selçuklu Mezarlığı

Ahlat Selçuklu Mezarlığı, Dünyanın en büyük Türk İslam Mezarlığı olarak geçiyor. Üstelik Unesco Dünya Mirası Geçici Listesinde. Şimdi dijital ziyaret ile Bitlis’te GeziYorum Zamanı.


5 dakika


Dijital Gezi köşemizin bu yazıda ki konuğu Ahlat Selçuklu Mezarlığı. Bu ören yerinin en önemli özelliği ise; Büyüklük açısından, Türk-İslam Mezarlıkları içinde; dünyada ilk sırada yer alması. (Yaklaşık 210 Dönüm ve 8169 mezar taşı.) Şu an Onu Ahlat’taki diğer pek çok mezarlıktan ayıran bir diğer özelliği ise, boyu üç metreyi aşan ünlü mezar taşları ve ünlü sanatkârların eserlerinin bulunması.

Unesco Dünya Mirası geçici listesinde olan * bu ören yeri, sadece Selçuklulara ait değil. Öyle ki, resmi kaynaklara göre bu mezar taşları 12. yüzyıl başlarından 16. yüzyıla kadar uzanıyor. Yani tıpkı Orhun Abideleri gibi, asırlara uzanan son derece önemli kültür mirasları.

Bu açık hava müzesini ziyaret etmeden önce, Ahlat’ı anlamak sanırım daha doğru bir davranış olacak.

Yüzyılların Köprüsü Ahlat

Stratejik olarak konumunun özelliği ve doğal güzellikleriyle tarihin her döneminde uygarlıkların merkezi haline gelmiş. Yapılan son çalışmalar, kentin geçmişini Neolitik Çağlara kadar götürüyor. M.Ö. 8-7 yy döneminde Urartular, M.Ö. 4yy Hurriler var. Son olarak 12. yüzyılın başlarından itibaren Selçukluların Ahlatşahlar kolunun başkenti haline geliyor.

Ahlat İsmi Üzerine

Aslında şehrin bu zamana kadar aldığı pek çok isim var. Urartular “Halads”, Kürtler “Xelat”, Ermeniler “Şaleat”, Süryaniler “Kelath”, Araplar “Hil’at” ve Bizanslılar “Khlat” demişler. (Hepsi de fonetik olarak ne kadar da benziyor birbirine.) Kent İran ve Türkler döneminde ise Ahlat şeklinde telaffuz edilmeye başlanmış.

İsminin kökeni hakkında, halk arasında en yaygın olanı ise, bulunan en eski uygarlığa, Urartular’a ait. Rivayet odur ki, Urartu Kralı Lat, bir savaş sonrası ağır yara almıştır. Yarası o kadar kötü ve durumu o kadar ağırdır ki, kızı Dermina ağıt yakmaya başlar. “Ahh Lat!” İşte bu ve benzeri hikayeler yöre halkı tarafından söylene gelir. İsminin de buradan kaldığı rivayet edilir. *

(Karışık topluluk anlamına geldiğini ve yazamadığım pek çok ayrıntıyı da, yazımızın sonunda kıymetli dostum rehber Ömer Kaptan’ın rehberliğinde video gezi içerisinde bulabilirsiniz 📽️)

Doğudan batıya geçişi sağlayan bir üs konumunda olan kent, aynı zamanda üç Kubbet-ül İslam‘dan biri olma özelliğiyle de öne çıkıyor.

Kubbet-ül İslam (İslam’ın Kubbesi), yetiştirdikleri ilim, din, kültür ve sanat adamları, mutasavvıf ve zahitleriyle değerlendirilen şehirleri nitelemekte kullanılan bir ifade. Türkiye’nin Bitlis ilindeki Ahlat, Afganistan’ın Belh ve Özbekistan’ın Buhara kentleri, bu şekilde anılan yerleşimlerdendir. 1

Ahlat, başlı başına müze kent.

Buram buram kültür kokan bu kentin, en önemli ören yeri, hiç şüphesiz ki, yazımızın baş misafiri Selçuklu Mezarlığı Ören yeri.

Ama belirtmekte fayda var ki, burası da tıpkı Safranbolu gibi müze kent olmayı sonuna kadar hak ediyor.

Kümbetler, türbeler, hamam, zaviye, bezirhane, çeşme, kale, mezarlık, sivil konut, arkeolojik alanlar, mağaralar… Kenti başlı başına açık hava müzesi gibi. Gidip de yerinde tek tek keşfetmek sanırım daha doğru bir karar.

Ahlat Selçuklu Mezarlığı Ören Yeri

Bitlis‘in Ahlat ilçesinde bulunan bu ören yeri, ortaçağ dönemine ait dünyanın en büyük Türk-İslam mezarlığı olarak kayıtlara geçmiş. Günümüzde açık hava müzesi olarak ziyaret edilebiliyor. (Biz de bugün dijital olarak ziyaret edeceğiz. Üstelik video destekleriyle birlikte) 2000 yılında Kültür Bakanlığı girişimiyle Unesco Dünya Geçici Miras listesinde yerini almış.

Günümüzde Selçuklu Mezarlığı olarak geçen ören yeri, tarihi kaynaklara göre Meydan Mezarlığı ve Rojkî Mezarlığı olarak da isimlendirilmiş. Mezarlığın tarihinde şu an 1000 sene kadar geriye gidilebilmiş. (Yani 10. yyda var olan, Mervaniler öncesine kadar ulaşılmış.) Yani bu şu demek. Tarih boyunca hüküm sürmüş olan, Ermeniler, Rojekiler, Dilmaçoğulları, Saltuklular, Ahlatşahlar, Mervaniler, Bedlis Beyliği, Eyyubiler, Selçuklular ve Osmanlılar gibi farklı toplumların cenazelerinin üst üste defnedildiği ortaya koyulmuş.

Ahlat Selçuklu Mezarlığı Hakkında Öne Çıkan Notlar
Ahlat Selçuklu Mezarlığı Şahideler
  • Mezarlar
    • 210 dönümlük bir alanda (yaklaşık 30 futbol sahası kadar) çeşitli formlarda yaklaşık 8200 mezar taşı tespit edilmiş.
    • Bu mezar taşlarından 118 tanesi anıt niteliği taşıyormuş.
    • Yerüstünde olduğu kadar, Orta Asya kültüründe olduğu gibi, yeraltına kazılmış odacıklar şeklinde yapılmış mezarlar da tespit edilmiş.
    • Şahideli, Sandukalı ve Akıt (Tümülüs) olarak üç farklı mezar formu tespit edilmiş.
  • Mezar Taşları ve Sanatı
    • Öne çıkan en önemli özellik, alışılmış mezar taşı ölçülerinden büyük taşların olması. Öyle ki 3,50 metre yüksekliğe kadar ulaşan mezar taşları var.
    • Şahideler… Yani her cephesinde süsleme bulunan mezar taşları. (Pek çoğu Türklerin Orta Asya kültüründen gelen ejder, palmet, kandil gibi geometrik desen ve şekillerle bezenmiş.)
    • (Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Yüzüncü Yıl Üniversitesi işbirliği ile) 2010 yılında bakım, onarım ve yenileme çalışmaları başlamış. Son verilere göre 700 mezar taşının kitabeleri çözülebilmiş.

Mezar taşlarının doğu yüzünde ölen kişi ile ilgili bilgiler süsleme sanatı ile ahenk içinde işlenirken, batı yüzünde ise Kuran-ı Kerim ayetleri ve yine çeşitli taş süsleme işçilikleriyle, mezar taşını yapan sanatkarın adı bulunuyormuş. Sanduka kısmında ise ölümü hatırlatan hadislere yer verilmiş.

Dijital Geziye Geçmeden Önce

Dijital gezimize geçmeden önce, iki ufak video da eklemek istedim. Konusunda uzman, kıymetli dostum Rehber Ömer Kaptan‘ın Ahlat için hazırlamış olduğu iki adet video. Bu videoları izledikten sonra dijital gezintiye başlamak, inanın daha farklı olacak.

Ömer Kaptan rehberliğinde şahideler (3:44)
Ahlat Mezarlığı, Önemi ve Ahlat’ın Anlamı (29:50)

Ömer Kaptan tüm uzmanlığıyla, ayrıntılarıyla anlattı Ahlat Selçuklu mezarlığı ören yerini. İşte şimdi, dijital gezinin keyfini çıkarma zamanı…

Yüzyıllardır ayakta kalabilmeyi başarmış bir anıt mezarı parmak uçlarımızda ziyaret etmek ne kadar büyüleyici. Üstelik bu sırada taş işlemeciliği, oyma ve bezeme gibi kadim zanaatlarımızı keşfetmek de cabası. Daha önce hazırladığımız Taç Mahal benzeri anıt mezar ören yerine aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.


Facebook Yorumları

Bu gönderiyi paylaş

ilknur.tv
ilknur.tvhttps://birikiyorum.net
Efdal ve İlker'in annesi, Kerim'in kıymetlisi 1998 yılından bu yana "Kurumsal Hayat"ta yönetiyor ve organize ediyor. Sosyal Farkındalık ve Sorumluluk için, her alanda, "sanatla" çaba sarf ettiğini düşünüp; BiRiKiYOR

(Tarihte Bugün) Yıldızlar Geçidi

Doğum
- 1869

Mahatma Gandhi

(153)

Etkinlik bulunamadı!

Yanlış üslup doğru sözün celladıdır!

Sadi Şirazi

BuluşuYorum

İndirim!

Bu Hafta Popüler

Ekmeğin Tanrıçası Demeter

Demeter Yunan mitolojisinde; insanlığı dünyanın zengin lütfuyla besleyen Olimpos'lu tarım, tahıl ve ekmek tanrıçasıdır.

Çocuklarda ayakkabı seçimi ve basış problemleri

Çocuklarda ayakkabı seçimi okulların açılmasıyla daha da önem kazandı. Okullar açılırken, sık görülen basış problemlerine bakıyoruz.

Ruh yaşlanmaz !

Ruh yaşlanmaz. Yaşlanmıyor. Takvim yaşı ilerlese de gönüllerimiz hep on sekiz kalamaz mı? Ruhu genç tutmanın formüllerine konuk oluyoruz...
ilknur.tv
ilknur.tvhttps://birikiyorum.net
Efdal ve İlker'in annesi, Kerim'in kıymetlisi 1998 yılından bu yana "Kurumsal Hayat"ta yönetiyor ve organize ediyor. Sosyal Farkındalık ve Sorumluluk için, her alanda, "sanatla" çaba sarf ettiğini düşünüp; BiRiKiYOR

İlgili Yazılar

Rahmi Koç Müzesi

Rahmi Koç Müzesi... Aslında müze sadece bir tane değil. Dijital gezi keyfi aracılığıyla, iş insanının kültürümüze bıraktığı değerleri GeziYorum

Dali Tiyatro Müzesi

Dali Tiyatro Müzesi, İspanya'nın en çok ziyaret edilen ikinci büyük müzesi unvanını koruyor. Salvador Dali'nin büyülü dünyası şimdi dijitalde. "GeziYorum"

İstanbul’u Seyret

İstanbul'u seyret... İster canlı kameralarla, ister 360º panoramik görüntüler ya da geçmişten günümüze fotoğraflarla, şimdi İstanbul'u gezmek zamanı...

TBMM İlk Meclisler

TBMM, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılış yıldönümü 23 Nisan. O günün tarihin değiştiği meclis binaları şimdinin tarihi anlatan müzeleri. Çevrimiçi ziyaret zamanı...