Çini Sanatı; Sırların ardındaki sanat. 

Nazan KUMLALI

Tüm Yazıları

Sırların ardındaki sanat: Çini

Toprağın ateşle başlayan yolculuğunun, insan eliyle desenlerin eklenmesi ve sırla kaplanması hikayesidir çini.

Ustasının dediği gibi yaparken insanı dinlendiren, ruhunun derinliklerinden hamuruna ve desenine aktardıklarıyla güzelleşen bir sanat.

 

—-===0===—-

 

Geçmişten Günümüze

Çini sanatı, Orta Asya’da ilk Müslüman Türk devleti Karahanlılar zamanından beri Türklerin hem mimaride hem de gündelik eşyalarında kullandığı bir süsleme sanatı olarak hayatımızdadır.

Yüzyıllardan beri pek çok  yapıyı süsleyen çini sanatı, asıl kayda değer gelişimini, Anadolu Selçuklular devrinde göstermiş. Anadolu’da o döneme ait  birçok camii, medrese, köşk ve türbede mimari süslemelerde çini sanatının eşsiz örneklerine rastlıyoruz.

Osmanlı zamanına geldiğimizde İznik sarayın çini üretim merkezi haline gelmiş.

Öyle ki Evliya Çelebi 17yy. ’da İznik’i ziyaret ettiğinde 300 den fazla çini fırını bulunduğundan bahsetmiş. O zamanki şartlarda bu sayının büyüklüğü çiniciliğin önemini anlatmaya yeterlidir sanırım.

Bugün yapılan kazı çalışmalarıyla tarihi fırınlar gün yüzüne çıkartılmaya çalışılıyor.

16. ve 17. yy.da çini sanatının en görkemli dönemini yaşadığını günümüze ulaşan örneklerinden anlayabiliyoruz.

 

—-===0===—-

Sultanahmet Camii mesela. Avrupalıların mavi çinilerinden dolayı Blue Mosque adını verdikleri İstanbul’daki muhteşem yapı. Camiinin içine girdiğinizde büyüleyici güzellikteki 20 binden fazla mavi, yeşil ve beyaz İznik çinilerinden oluşan eşsiz manzara mest ediyor adeta.

Sultanahmet Cami Çini Örnekleri
Sultanahmet Cami Çini Örnekleri

—-===0===—-

Türklerin çinide kullandığı renkler, batının kullandığı sarı, badem yeşili gibi renklerin yanında daha canlı ve gösterişli olduğundan Türk çini sanatı tüm dünyada ön plana çıkmıştır. Firuze, mavi, lacivert, yeşil ve kırmızının canlı tonları çiniyi ihtişamlı bir sanata dönüştürmüştür. Tabi bunda kullanılan çiçek ve geometrik desenlerin de etkisi kuşkusuz. Lale, gül, karanfil, sümbül gibi çiçekler, sanatçının iç dünyasının yansımalarının desene ve renklere aktarımı olarak karşımıza çıkmakta.

Peki çini nasıl yapılıyor?

Çini yapımı, hamurun hazırlanmasından, süslemesine, sırlamasından fırınlanmasına oldukça zahmetli bir üretim süreci içermektedir. İlk olarak çamur reçetesine göre (burada reçete değişmekle birlikte genellikle kaolin, kuvars ve kireçten oluşan bir karışımdan bahsediliyor)  hazırlanıp hamur haline getirilip şekil verilerek bir gün boyunca fırında pişiriliyor ve bisküvi adı verilen seramik ürün elde ediliyor.

 

Bisküvi ürünün üstüne istenen desenin aktarılıp desenin konturları tahrir denilen siyah boyayla boyanıyor.  Yalnız desenin aktarılması işleminde ince bir ayrıntı var. Kalemle çizim boyanın tam olarak görünmesini engelliyor. Bu yüzden desen kâğıdına iğneyle delikler açılarak kömür tozu yardımıyla desenin seramiğe geçmesi sağlanıyor. Kömür tozu fırında yandığı için boyaya etkisi olmuyor. Daha sonra çeşitli renklerde desen boyanarak sırlamaya hazır hale getiriliyor. Ve sırlama işleminden sonra ürün ikinci kez  900-940°C de pişiriliyor ve sonuçta çini uzun bir emeğin ürünü olarak karşımızda.

Çini süslemelerinde genellikle gördüğümüz geometrik şekiller ve bitkilerin çeşitli kompozisyonlarıdır. Hepimiz görmüşüzdür lale, karanfil, gül motiflerini çintemani veya yıldız şekillerini çini objelerin üzerinde. Gül mesela, Osmanlı döneminde önemli bir çiçektir. Güle ve gül suyuna verilen önemi  gülabdan yazısından biliyoruz. Sanatta gül motifi öne çıkarak her zaman öne çıkan desenlerden olmuştur keza lale ve karanfil de.

Çini sanatı ustaları öğrencilerine gelenek uyarınca bu sanatın tekniklerinin yanında sabırlı, disiplinli dengeli, ahlaklı ve uyumlu birer birey olmalarını da öğreterek nesiller boyu deneyim bilgilerini aktarmışlardır.

Çini sanatı, geçmişle bugün arasındaki kültürel bağların güçlenmesine, kültürel kimliğin  geleceğe taşınmasına katkıda bulunan sanatlarımızdan biri olarak insanlığın ruhuna hitap eden bir dünya mirasıdır. Bu yüzdendir ki 2016 yılından beri UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının temsili listesindedir. (Kaynak)

 

#çini #çinisanatı #çinidesen #çiniboyama ##çinikaro #kültürelmirasçini #unescoturkey #unescotürkiye #unescotürkiyemillikomisyonu

Facebook Yorumları