Birikiyorum Fav

Birikiyorum

Ne büyük bir heyecan. Cumhuriyet'in ilanından bir gece önce.. Nutuk'dan notlar

Efendiler! Yarın Cumhuriyeti ilan Edeceğiz.

Cumhuriyet’in ilanı kararını nerede ve kimlere söyledim. 

   Yemek sırasında, “Yarın Cumhuriyet’i ilan edeceğiz!” dedim. Orada bulunan arkadaşlar, düşünceme hemen katıldılar. Yemeği bıraktık. O dakikadan sonra, nasıl hareket edeceğimiz konusunda kısa bir program yapıp arkadaşları görevlendirdim. 

   Yaptığım program ve verdiğim yönergenin uygulamasını göreceksiniz!

   Efendiler, görüyorsunuz ki Cumhuriyet ilanına karar vermek için, Ankara’da bulunan bütün arkadaşlarımı çağırmaya ve onlarla görüşüp tartışmaya asla gerek ve ihtiyaç duymadım; çünkü, onların zaten doğal olarak benimle bu konuda aynı düşüncede olduklarından şüphe etmiyordum. Oysa o sırada Ankara’da bulunmayan bazı kimseler, yetkileri olmadığı halde, kendilerine haber verilmeden ve düşünce ve rızaları alınmadan, Cumhuriyet’in ilan edilmiş olmasını bir gücenme ve ayrılık sebebi saydılar. 

İsmet Paşa ile Cumhuriyet’İn ilanı yasasıyla ilgili tasarıyı hazırladık.

   O gece birlikte bulunduğumuz arkadaşlar, erkenden yanımdan ayrıldılar. Yalnız İsmet Paşa, Çankaya’da misafir idi. Onunla yalnız kaldıktan sonra, bir yasa tasarısı karalaması hazırladık. Bu karalamada 20 Ocak 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun devletin şeklini belirleyen maddelerini şöyle değerlendirmiştim;

  • 1. maddenin sonuna, “Türkiye Devleti’nin hükümet şekli Cumhuriyet’tir” cümlesini ekledim 
  • 3.madetyi şöyle değiştirdim; “Türkiye Devleti, Büyük Millet Meclisi tarafından yönetilir. Meclis, hükümetin kurduğu yönetim dallarını (Bakanlıları) İcra Vekilleri aracılığıyla yönetir.”
  • Bundan başka, Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun temel maddelerinin 8. ve 9. maddeleri de değiştirilip açıklanarak, şu maddeler yazıldı.
    • Madde: Türkiye Reis-i cumhuru, (Cumhurbaşkanı; “cumhur”, “halk”, “reis”, “başkan” demektir) Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından ve kendi üyeleri arasından bir seçim dönemi için seçilir. Başkanlık görevi, yeni reis-i cumhurun seçimine kadar devam eder. Tekrar seçilebilir.”
    • Madde; Türkiye Reis-i cumhuru, devletin başkanıdır. Bu sıfatla, gerekli gördükçe meclise ve hükümete başkanlık eder.”
    • Madde; Başvekil, (Başbakan) Reis-i cumhur tarafından ve meclis üyeleri arasından seçilir. Öteki vekiller başvekil tarafından yine meclis üyeleri arasından seçildikten sonra, hepsi Reis-i cumhur tarafından meclisin onayına sunulur. Meclis toplantı halinde değilse, onaylama meclisin toplanmasına ertelenir.”
  • Bu maddelere, kurulda ve mecliste, din ve dille ilgili, bildiğiniz bir madde de eklenmiştir. 

… İsmet Paşa’dan sonra, rahmetli Abdurrahman Şeref Bey’in söyledikleri arasında şu sözler vardı:

   “Çeşitli hükümetin şekillerini sayıp dökmeye gerek yok. Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir, dedikten sonra kime sorarsanız sorunuz, bu, Cumhuriyet’tir. Doğan çocuğun adıdır. Ama bu ad, kimilerine hoş gelmezmiş, varsın gelmesin.”

   Bundan sonra Yusuf Kemal Bey, teklifin kabulünün gerektiği konusunda uzun uzun bilgiler verip yorumlarda bulundu ve “Hemen Cumhuriyet’in yasal töreninin tamamlanmasını teklif ederim” dedi.

Teklifim partide ve hemen arkasından mecliste görüşülüp, “Yaşasın Cumhuriyet” sesleri arasında kabul olundu. 

   Abdullah Azmi Efendi’nin “Sorunun önemi açıktır. Görüşme devam etsin,” diye  yükselen itirazına rağmen görüşmelerin yeterli olduğu kabul olundu. Ondan sonra teklifimin bütünü ve arkasından maddeleri birer birer okunarak görüşülüp kabul edildi. 

   Efendiler, parti toplantısına son verildi ve hemen arkasından meclis toplantısı başladı. Saat öğleden sonra altı idi. Yasa teklifi, Kanun-i Esasi Encümeni (Anayasa Kurulu “komisyonu”) tarafından usül bakımından incelenerek tutanağı hazırlanırken, meclis başka bazı sorunlarla uğraştı. Sonunda, başkanlık makamında bulunan başkan vekili İsmet Bbey, meclise şu bilgiyi verdi: “Kanun-u Esasi Encümeni, Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun değiştirilmesiyle ilgili tasarının hemen görüşülmesini teklif ediyor.” “Kabul!” sesleri üzerine, tutanak okundu. Teklif edildiği gibi görüşüldü. Sonunda yasa, bir çok konuşmacının”Yaşasın Cumhuriyet!” sesleriyle alkışlanan konuşmalarıyla kabul edildi. 

Facebook Yorumları