Perşembe, Haziran 30, 2022
Ana SayfaArt'ıYorumMeddah ve Kavuk

Meddah ve Kavuk

Meddah. Geleneksel Türk Tiyatrosu’nun tek kişilik sahne insanı.. Bir de usta-çırak ilişkisinin devamı o meşhur kavuk. Geleneklerimize, sanatımıza ve tüm ustalara saygıyla.. Hakk Dostum Hakkk !


3 dakika


Meddah 18. yy kadar geleneksel Türk Tiyatrosunun en önemli aktörü.. 

Meddah; metheden, kıssahan; kıssa anlatan kişi olarak geçiyor anlamlarında.

Peygambere edilen methiyeler ile doğduğu biliniyor Arap yarımadasında. Ya Türkler? Müslümanlık öncesi Türk Kültüründe de var hikaye anlatıcılığı. Topluluğa anlatılan hikayeler kimi zaman destan, kimi zaman ozanın demeleri ya da belki aşık’ın sazından dökülüyor.. Ve şu çılgın Türkler ‘in meddahları genelde kahvehanelerde, bir baston bir mendil ve de en çok bir iskemleyle; gülüşlerine dokunuyor izleyenlerinin.


2008 yılında Unesco Somut Olmayan Kültürel Miras Listesinde yerini alan bu özel sanat geleneğine ait geçmişten gravürler de var.

Sultan III. Murad devrinin ünlü meddahı Lâlin Kaba’nın tasvir edildiği minyatür (Museum of Fine Arts – Boston/Amerika Birleşik Devletleri)
Thomas Allom’un XIX. yüzyılda çizdiği, meddah ve dinleyicilerinin tasvir edildiği gravür (R. Walsh, Constantinople and the Scenery of The Seven Churches of Asia Minor, London 1840, s. 73)

 “Bilir misin nedir âlemde meddâh / Biribiriyle halkı ede ıslâh” 

Şair, masalcı, tarihçi, efsane yazarı olur meddah. O izleyicisinin hayatındaki tüm konulara değinirken halkın mizahını, duygularını ve özlemlerini; düşüncelerini dile getirir.

Fakīrî Risâle-i Ta‘rîfât.

Giriş

“Söyledikçe sergüzeşti verir bezme letafet, Dinle imdi bende-i âcizden hoş bir hikâyet.”

“Yaşadıklarını anlattıkça meclise neşe verir. Şimdi âciz kulundan hoş bir hikâye dinle.”


Methedene metih olmaz mı?

  •  Bir mendil, bir baston.. Ve de tek bir iskemle.. Aktarılan ise; meddahın gönlü, zekası, halkın duygu ve özlemlerinin gülümseten temaşası..
  • Sürç-i lisan ettikse affola kapanışı ve anlatılan kıssanın alınacak hisseyi; kıssadan hisse bildirerek sözlerini bitirmesi..
  • Belki bir masal, hikaye ya da destan. Kimi zaman farklı lehçeler.. Ama en çok da güldürürken düşündüren öyküleri

Meddah aslında “taklit ederek gösteren” Sesiyle, jest ve mimikleriyle gösteren; anlattıklarını yaşatan, canlandıran bir usta.. Zekasıyla duygulandırıp, neşelendirebilen bir kelime cambazı, hikaye anlatıcı.. Ne güzel bir gelenek. Günümüzde söz söylemeyi bırakın; dinlemenin bile ne zor olduğu şu zamanlarda zekası ile tek başına dev bir gösteri.. Hem de yüreklere dokunan.. 

Maalesef ki çok kaynak yok hakkında.. İstanbul Üniversitesi Kitaplığında bulunan “Mecmûa-ı Fevâid” meddahlar üzerine yazılmış önemli bir kaynak olarak geçmiş literatüre.¹ (Latin Harfleri ile olmasa da orijinal içeriğin dijital haline ulaşmak isterseniz)

–> Mecmûa-ı Fevâid

Hakkı Karadayı
Münir Özkul

Peki Ya Kavuk? 

“Günümüzde simge olarak elden ele geçen ve bir sanat dalının sembolü olarak usta çırak ilişkisini gösteren kavuğun bilinen ilk sahibi Kel Hasan’dır. Kel Hasan bu kavuğu Dümbüllü İsmail Efendi’ye vermiştir” diyor Akademisyen Uğur Durmaz makalesinde..  (Geleneksel Türk Tiyatrosunda “Kavuk”: Bir Simgenin İşlevi, Özellikleri, Temsilcileri ve Dünden Bugüne Yolculuğu | Uğur Durmaz | KOÜ Türk Dili ve Edebiyatı)

Aslında Kavuk

Aslında Kavuk bir simge. Üstelik alınan değil; verilen bir simge.. Sanatın devamını gösteren. 

Ustanın çırağını yetiştirdiği, bir nevi Ahilik örneğinde yaşatılan birlik bağlanma geleneği.. 

Verilen unvan; kavuk. Peki verilen başlık? Elden ele geçen başlığın Pişekar Takkesi olduğunu; Kavuk’un Dümbüllü ailesinde kaldığını, biliyor muydunuz? 

El öpmek değil, el almak; bunun için bir ömür vermek meselesi..

Kavuk ve Fes’in Yolculuğu..

Kel Hasan Efendi’nin Kavuk ve Fes’i Türk Tiyatro Oyunculuğunun mirası olarak kabul ediliyor.

Fes.. 

Hasan Efendi’den yadigar emanet fes 1968 yılında Dümbüllü tarafından Münir Özkul’a geçiyor. Münir Özkul, Müjdat Gezen’e; Müjdat Hoca Şevket Çoruh’a emanet ediyor geleneksel tiyatronun bu mirasını..

Fes’in son emanetçisi Şevket Çoruh
Ve Kavuğun Emanetçileri Olan Ustalar

Kel Hasan Efendi, İsmail Dümbüllü, (1968) Münir Özkul, (1989) Ferhan Şensoy, (2016) Rasim Öztekin, (2020) Şevket Çoruh..

Kavuğun Son Meddahları
Kavuğun Son Meddahları

Meddahlık ayrı yetenek. Duygu, gönül, zeka, hoş sohbet ve pek çok taklit demek.

Ustasına ve geleneğine; ne sürç-i lisan ettiysek affola temennisi ile Geleneksel Tiyatro ve tüm emekçilerine derin saygı, hürmetle…

Facebook Yorumları

Bu gönderiyi paylaş

ilknur.tv
ilknur.tvhttps://birikiyorum.net
Efdal ve İlker'in annesi, Kerim'in kıymetlisi 1998 yılından bu yana "Kurumsal Hayat"ta yönetiyor ve organize ediyor. Sosyal Farkındalık ve Sorumluluk için, her alanda, "sanatla" çaba sarf ettiğini düşünüp; BiRiKiYOR

(Tarihte Bugün) Yıldızlar Geçidi

Doğum
- 1928 Orhan Boran (94)
Etkinlik bulunamadı!

Yanlış üslup doğru sözün celladıdır!

Sadi Şirazi

BuluşuYorum

Bu Hafta Popüler

Unvansız Gönüllüler

Unvansız Gönüllüler. Onlar etiketlerini bir kenarda bırakmış olan gizli kahramanlar. Kah eğitim ve sanat, kah toplumsal fayda... Gururla "PaylaşıYorum"

Ciltleme, Cilt Sanatı

Cilt sanatı, ya da daha alışık olduğumuz tabiriyle ciltleme.... Zaanat kelimesinden daha öteye sanat kelimesine daha da çok yakışan miras.

ilyada destanı; Bir Aldatma Hikayesi

İlyada Destanı M.Ö. 8. yüzyılda Yunanca yazılmış ilk batı edebiyatı metnidir. Homeros'un anlatıcısı olduğu bilinen destanı "hatırlı'yorum"
ilknur.tv
ilknur.tvhttps://birikiyorum.net
Efdal ve İlker'in annesi, Kerim'in kıymetlisi 1998 yılından bu yana "Kurumsal Hayat"ta yönetiyor ve organize ediyor. Sosyal Farkındalık ve Sorumluluk için, her alanda, "sanatla" çaba sarf ettiğini düşünüp; BiRiKiYOR

İlgili Yazılar

Ciltleme, Cilt Sanatı

Cilt sanatı, ya da daha alışık olduğumuz tabiriyle ciltleme.... Zaanat kelimesinden daha öteye sanat kelimesine daha da çok yakışan miras.

Mezarlık

Mezarlık... İsmi her ne kadar ürkütücü olsa da bu kez bir dizi film ismi olarak karşımızda. Dizi, konu ve oyuncularıyla İzliYorumda

Kuş Uçuşu

Kuş uçuşu; Sekiz bölümünü hiç ara vermeden izlenen, son zamanların en gerçekçi dizisine içsel bir yolculuk yapalım mı?

Kağıttan Hayatlar

Kağıttan Hayatlar izliYorum. Kağıt toplayıcılığı ile büyümüş Mehmet ve arabasından hayatına giren minik Ali'nin dostluğu ve mücadelesi üstüne...